Μικρές Κυκλάδες (Κουφονήσια - Σχοινούσα - Ηρακλειά - Δονούσα)

Είναι ένα σύμπλεγμα μικρών νησιών νοτιοανατολικά της Νάξου και δυτικά της Αμοργού, στην καρδιά του Αιγαίου πελάγους. Ο τουρισμός τα ανακάλυψε μόλις τα τελευταία χρόνια. Τα νησάκια αυτά διαθέτουν πολύ περιορισμένο οδικό δίκτυο και οι περισσότερες διαδρομές καλύπτονται με τα πόδια ή με καΐκια. Το ψάρι στις ταβέρνες των νησιών είναι φρέσκο και άφθονο αφού οι περισσότεροι κάτοικοί τους ασχολούνται με την αλιεία. Ο ρυθμός της ζωής είναι ήρεμος και χαλαρός. Δρομολόγια πλοίων συνδέουν καθημερινά τις Μικρές Κυκλάδες μεταξύ τους καθώς και με την Νάξο και την Αμοργό και κάποιες μέρες την εβδομάδα κατ' ευθείαν με τον Πειραιά. Σας καλωσορίζουμε στις Μικρές Κυκλάδες, έναν τόπο όπου το τσιμέντο δεν πληγώνει την γραμμή του ορίζοντα και όπου ο άνθρωπος είναι ακόμα σύμμαχος με την φύση.

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Αν ο Παράδεισος ήταν νησί, θα είχε λαμπερά γαλαζοπράσινα νερά, απάνεμες αμμουδερές ακρογιαλιές, φιλόξενους και χαμογελαστούς κατοίκους, σπιτάκια κάτασπρα να ακουμπούν το ένα στο άλλο, γραφικά δρομάκια που μοιάζουν να τα στεφανώνουν λουλούδια ταπεινά.

Αν ο Παράδεισος ήταν νησί, θα είχε μοναχικούς ορμίσκους και σπηλιές-καταφύγια για δύο, θα είχε άφθονα ψάρια και θαλασσινά αλλά και ευκαιρίες για αυθεντικό νησιώτικο γλέντι, θα είχε ατμόσφαιρα και μαγεία γνήσια. Αν ο Παράδεισος ήταν νησί, δεν θα χρειαζόταν αυτοκίνητο, πιστωτικές κάρτες και βαριές αποσκευές για να περάσεις την πόρτα του, παρά μόνο καλή διάθεση.
Αν ο Παράδεισος ήταν νησί, θα βρισκόταν στις Κυκλάδες, ανάμεσα στη Νάξο και την Αμοργό, λίγες ώρες με το πλοίο από τα λιμάνια του Πειραιά. Καλωσήλθατε στα Κουφονήσια, έναν επίγειο Παράδεισο του Αιγαίου.

ΓΕΝΙΚΑ

Κουφονήσια ονομάζονται το σύμπλεγμα δύο νησίδων νοτιοανατολικά της Νάξου και δυτικά της Αμοργού. Ένας πορθμός πλάτους 200 μ. χωρίζει το κατοικημένο Πάνω Κουφονήσι από το, ακατοίκητο σήμερα, Κάτω Κουφονήσι.
Το Πάνω Κουφονήσι (που αποκαλείται συχνά και απλά Κουφονήσι) είναι το μικρότερο νησί των Κυκλάδων, με έκταση μόλις 3,5 τ. χλμ. αλλά και το πλέον πυκνοκατοικημένο. Από τους 284 κατοίκους του, οι 110 είναι νέοι, αναλογία μοναδική για τα ελληνικά αλλά και τα ευρωπαϊκά δεδομένα. Τα σχολεία (νηπιαγωγείο, δημοτικό, γυμνάσιο, λύκειο και τεχνικό επαγγελματικό λύκειο) του νησιού συγκεντρώνουν σήμερα 80 μαθητές.

Το Κουφονήσι είναι το απόλυτο ψαροχώρι. Όλες οι οικογένειες ασχολούνται με την αλιεία. Οι λίγες καλλιέργειες που υπάρχουν στο νησί, οι λίγες κατσίκες ή αγελάδες ουσιαστικά καλύπτουν μόνο τις οικιακές ανάγκες των κατοίκων. Με μια δόση υπερβολής οι ίδιοι συνηθίζουν να λένε ότι τα καΐκια είναι περισσότερα από τις οικογένειες του νησιού. Γεγονός είναι πάντως ότι με 35 μεγάλα σκάφη (δίχως δηλαδή να λογαριάσει κανείς τα «χταποδιάρικα» και τα μικρότερα), το Κουφονήσι διαθέτει τον μεγαλύτερο αλιευτικό στόλο στην Ελλάδα αναλογικά με τον πληθυσμό του.

Ο τουρισμός ανακάλυψε τα Κουφονήσια μόλις την τελευταία δεκαπενταετία και ο τόπος ακόμα διατηρεί την παρθενική του γοητεία. Παρόλο που τα τελευταία χρόνια γίνεται ολοένα και πιο δύσκολο να εξασφαλίσει κανείς μία παραλία ολόδική του - οι πιονιέροι της άγονης γραμμής βρίσκουν ευκαιρία να παραπονεθούν πως το νησί «ανακαλύφθηκε» - η χρυσαφένια άμμος και η προκλητικά αστραφτερή θάλασσα εξακολουθούν να αποτελούν τα μεγάλα «ατού» του νησιού.

Ο λευκός ανεμόμυλος στα αριστερά της προκυμαίας του λιμανιού μοιάζει να καλωσορίζει τον επισκέπτη ενώ πιο πάνω απλώνεται η Χώρα που είναι και το μοναδικό χωριό του Κουφονησιού, με τα τυπικά κυκλαδίτικα ασβεστοβαμμένα σπίτια. Οι κάτοικοι, αμόλυντοι ακόμα από το μικρόβιο του οργανωμένου τουρισμού, σε κάνουν από την πρώτη στιγμή να νιώθεις σχεδόν φιλοξενούμενος τους.
Στο νησί υπάρχει ταχυδρομικό πρακτορείο το οποίο διαθέτει Α.Τ.Μ. (συνδεμένο με το διατραπεζικό σύστημα Δίας), αρκετά εστιατόρια και ταβέρνες, ξενοδοχεία και ενοικιαζόμενα δωμάτια (στη Χώρα και στον Φοίνικα). Οι τιμές τόσο των δωματίων όσο και του απολαυστικού φαγητού είναι λογικές. Η ελεύθερη κατασκήνωση γενικά απαγορεύεται αλλά στην παραλία του Φοίνικα, περίπου 1,5 χλμ. από το λιμάνι, λειτουργεί camping που προσφέρει τις στοιχειώδεις ανέσεις. Υπάρχει μαρίνα για φιλοξενία σκαφών και βενζινάδικο για την τροφοδοσία τους.

Στον Παριανό, ένα γραφικό κόλπο στα Ν.Δ. του νησιού, δίπλα στο καρνάγιο, υπάρχει ασφαλές αλιευτικό καταφύγιο.
Στο Κουφονήσι θα βρείτε επίσης γήπεδο 5Χ5, καθώς και γήπεδο μπάσκετ και βόλεϊ.  
Τα Κουφονήσια συνδέονται όλο το χρόνο, με τακτικά δρομολόγια F/B, με τον Πειραιά και τη Ραφήνα ενώ την καθημερινή επαφή με τα γύρω νησιά εξασφαλίζει ο θρυλικός «Σκοπελίτης» που χειμώνα-καλοκαίρι εκτελεί το δρομολόγιο Αμοργός–Δονούσα – Κουφονήσι –Σχοινούσα –Ηρακλειά–Νάξος και αντίστροφα.

Εκτός από τα τακτικά δρομολόγια υπάρχει ο Πράσινος που καλύπτει όλες τις έκτακτες ανάγκες μεταφοράς από το Κουφονήσι προς τη Νάξο και τα γειτονικά νησιά αφού με το καΐκι του προσφέρει υπηρεσίες θαλάσσιου ταξί, σε λογικές τιμές.

ΙΣΤΟΡΙΑ  

Τα Κουφονήσια κατοικούνται αδιάλειπτα από την Προϊστορική ακόμα εποχή. Ανασκαφές που έγιναν στην περιοχή Επάνω Μύλοι έφεραν στο φως σημαντικά ευρήματα (ταφικά και άλλα) των πρώιμων φάσεων του Κυκλαδικού Πολιτισμού. Ίσως το πιο σημαντικό από αυτά, ένα τηγανόσχημο αγγείο, με χαραγμένο επάνω του ένα αστέρι φυλάσσεται σήμερα στο Μουσείο της Νάξου. Μια δεύτερη ανασκαφή στο νότιο άκρο της ανατολικής ακτής αποκάλυψε ευρήματα Ελληνιστικών  και Ρωμαϊκών χρόνων.
Η γειτονική Κέρος επίσης, την οποία αξίζει κανείς να επισκεφθεί, απ’ ό,τι οι έρευνες δείχνουν, αποτέλεσε σημαντικό κέντρο του Κυκλαδικού Πολιτισμού (3300-2000 π.Χ.).

Στη διάρκεια των αιώνων που ακολούθησαν τα Κουφονήσια υποτάχτηκαν στην κοινή μοίρα όλων σχεδόν των νησιών των Κυκλάδων, μήλο της έριδας για ποικιλώνυμους πειρατές και κατακτητές. Άλλαξαν πολλές φορές χέρια ανάμεσα σε Τούρκους και οικογένειες Λατίνων αρχόντων. Οι Κουφονησιώτες, άλλοτε από ανάγκη και άλλοτε κατ’ επιλογή, συνέπρατταν συχνά με Μανιάτες ή άλλους πειρατές, οι οποίοι χρησιμοποιούσαν τον πορθμό ανάμεσα στο Πάνω και το Κάτω Κουφονήσι ως ασφαλές καταφύγιο.
Τον 17ο αιώνα, την περίοδο των μεγάλων συγκρούσεων ανάμεσα στις δύο ναυτικές υπερδυνάμεις της εποχής, τη Βενετία και την Τουρκία, οι Κουφονησιώτες βρέθηκαν αποκλεισμένοι και αντιμέτωποι με το φάσμα του λιμού. Αναγκαστικά έφαγαν κάθε λογής βολβό που φύτρωνε στο άγονο νησί τους, πριν καταλήξουν στα ταπεινά λούπινα, τα οποία χρησιμοποιούνταν για ζωοτροφή. Ένα πικρό δίστιχο από εκείνη την εποχή διασώζει ο Μανώλης Γλέζος: «Βάστα καμένε λούμπουνα, αν είσαι παλικάρι, γιατί ο καμένος ο βολβός ουτ’ ήταν, ουτ’ εφάνη». Τα Κουφονήσια απελευθερώθηκαν μαζί με τις υπόλοιπες Κυκλάδες με την επανάσταση του 1821.

ΠΑΡΑΛΙΕΣ   

Σε όλο το μήκος της νότιας ακτής του νησιού, από τον Παριανό στα δυτικά ως το Πορί στα ανατολικά, οι παραλίες του νησιού είναι μαγευτικές. Μισοφέγγαρα χρυσής άμμου εναλλάσσονται με άγρια στην όψη σπήλαια, που το κύμα έχει σκάψει στα βράχια. Σε γενικές γραμμές όσο βαδίζει κανείς προς τα ανατολικά, τόσο οι παραλίες γίνονται καλύτερες- και η βλάστηση συγκριτικά πυκνότερη.

Ένα μονοπάτι παράλληλο με τη νότια ακτογραμμή του νησιού, σας επιτρέπει να ανακαλύψετε την παραλία που σας ταιριάζει. Ο Φοίνικας και ο Φανός είναι οι πιο πολυσύχναστες, η Πλατιά Πούντα η πιο ερημική, το Πορί η πιο απομακρυσμένη αλλά μάλλον η καλύτερη. Απέχει περίπου 4 χλμ. από την Χώρα, αλλά - στην κυριολεξία - αξίζει τον κόπο. Έχετε υπόψη σας ότι ο παραλιακός δρόμος στην πράξη αποδεικνύεται πιο μακρύς απ’ όσο φαίνεται στον χάρτη αλλά και ότι είναι σαφώς ωραιότερη διαδρομή από τον δεύτερο δρόμο που είναι χαραγμένος στο εσωτερικό του νησιού. Δίπλα στο μονοπάτι θα συναντήσετε αμμοθίνες γεμάτες λευκά κρινάκια, ένα σπάνιο είδος που μόνο στις Κυκλάδες συναντάται. Αναζητήστε την «Πισίνα», μια πέτρινη δεξαμενή με θαλασσινό νερό, όπου το κολύμπι μετατρέπεται σε μοναδική εμπειρία.

Μην παραλείψετε μια εκδρομή με καΐκι ως το Κάτω Κουφονήσι. Οι παραλίες του έχουν χοντρή άμμο και προσφέρονται για γυμνισμό και απομόνωση. Στο Κάτω Κουφονήσι υπάρχει μία ταβέρνα που λειτουργεί τους καλοκαιρινούς μήνες.

Η ΖΩΗ ΣΤΟ ΝΗΣΙ

Ξεκούραση, χαλαρή απόλαυση, απόσταση από τις συμβάσεις και τα δήθεν. Μία απόδραση από τους συνήθεις ρυθμούς της καθημερινότητας. Οι κάτοικοι είναι φιλόξενοι και χαμογελούν από καρδιάς. Στα εστιατόρια και τις ταβέρνες το ψάρι και τα θαλασσινά είναι ολόφρεσκα και σε πολύ λογικές τιμές. Οι ερασιτέχνες ψαράδες, βέβαια, θα έχουν την ευκαιρία να εξασφαλίσουν μόνοι το γεύμα τους, μια και οι βραχώδεις σπηλιές του νησιού είναι ιδανικοί ψαρότοποι.

Όλες οι αποστάσεις στο νησί μπορούν άνετα να καλυφθούν με τα πόδια, γεγονός που καθιστά περιττό να φέρει κανείς αυτοκίνητο μαζί του. Όσοι προτιμούν την ποδηλασία από τον ποδαρόδρομο, έχουν τη δυνατότητα να νοικιάσουν ποδήλατο για τις μετακινήσεις τους. Από τη Χώρα υπάρχουν καΐκια που εκτελούν τακτικά δρομολόγια (ανά μία ώρα) και σας μεταφέρουν στις πιο μακρινές παραλίες του νησιού, το Γλαρονήσι και το Κάτω Κουφονήσι, με λογικό κόστος ναύλωσης. Μπορείτε ακόμα να χρησιμοποιήσετε το Κουφονήσι ως αφετηρία ημερήσιων επισκέψεων στα υπόλοιπα νησιά των Μικρών Κυκλάδων.

Αν έχετε την τύχη να βρεθείτε στο νησί κάποια από τις γιορτινές του μέρες, η εμπειρία θα σας μείνει αξέχαστη. Του Αγ. Γεωργίου, που είναι προστάτης του νησιού, μετά τη λειτουργία, γίνεται περιφορά της εικόνας. Ο «πανηγυράς», ένας νησιώτης ταγμένος στον Άγιο, κάνει τον γύρο του νησιού κρατώντας την εικόνα στα χέρια. Οι δρόμοι από τους οποίους περνά είναι σπαρμένοι ροδοπέταλα, ενώ όλα τα καΐκια του νησιού τον συνοδεύουν παραπλέοντας την ακτή. Η πομπή καταλήγει στην εκκλησία του χωριού, όπου προσφέρεται φαγητό (αρνί βραστό και ψητό) και ποτά σε όλους τους παρευρισκόμενους. Το βράδυ το γλέντι συνεχίζεται στις ταβέρνες του νησιού.

Η Μεγάλη Εβδομάδα στο Κουφονήσι προσφέρει κατάνυξη αλλά και πλούσιο νησιώτικο χρώμα. Τη Μεγάλη Παρασκευή το λιμάνι φωταγωγείται απ’ άκρη σ’ άκρη με δάδες, ενώ την ώρα της Ανάστασης ολόκληρο το νησί σείεται από τα βεγγαλικά. Το τελευταίο Σάββατο του Ιουνίου γίνεται η γιορτή του ψαρά όπου προσφέρονται νόστιμοι θαλασσινοί μεζέδες και κρασί σε όλους. Στη γιορτή συμμετέχουν χορευτικές ομάδες ενώ τα όργανα αναλαμβάνουν να ξεσηκώσουν τον κόσμο.
Νησιώτικο γλέντι γίνεται στις 20 Ιουλίου, στη γιορτή του Προφήτη Ηλία αλλά και τον Δεκαπενταύγουστο, οπότε με καΐκια, που ξεκινούν από τις εφτά το πρωί, ολόκληρο το νησί ταξιδεύει μέχρι το Κάτω Κουφονήσι για να λειτουργηθεί στην εκεί εκκλησία της Παναγίας. Μετά τη λειτουργία ακολουθεί γεύμα- προσφορά των κατοίκων (ψάρια τηγανιτά, αρνί, κατσίκι). Στην επιστροφή γίνεται αγώνας ταχύτητας μεταξύ των καϊκιών, ποιο θα προλάβει να μπει πρώτο στο λιμάνι. Νικητές και χαμένοι ανταλλάσσουν το βράδυ στο πανηγύρι κεράσματα υπό τους ήχους των βιολιών.

Μικρή τοπική γιορτή, αφορμή για γλέντι και χορό είναι και του Αγίου Νικολάου, στις 6 Δεκεμβρίου. Αν βρεθείτε στο Κουφονήσι βραδιά με Πανσέληνο, παρατηρήστε την κορυφογραμμή της γειτονικής Κέρου. Στον ορίζοντα διαγράφεται καθαρά μια γυναικεία μορφή, νωχελικά ξαπλωμένη στα νερά του Αιγαίου. Ένα θέαμα μοναδικό!

ΚΕΡΟΣ  

Κουφονήσια ονομάζεται το σύμπλεγμα δύο νησίδων που χωρίζονται από έναν πορθμό πλάτους 200 μέτρων. Το Κάτω Κουφονήσι είναι ακατοίκητο. Το Πάνω Κουφονήσι (που αποκαλείται απλά Κουφονήσι) είναι το μικρότερο νησί των Κυκλάδων αλλά και το πλέον πυκνοκατοικημένο. Το Κουφονήσι είναι το απόλυτο ψαροχώρι αφού όλες οι οικογένειες ασχολούνται με την αλιεία. Σε όλο το μήκος της νότιας ακτής του νησιού υπάρχουν μαγευτικές παραλίες, υπέροχες αμμουδιές με γαλαζοπράσινα νερά που προσφέρονται για όλα τα θαλάσσια σπορ. Στο Κουφονήσι, υπάρχει ταχυδρομείο, βενζιναδικο και ΑΤΜ, ξενοδοχεία και ενοικιαζόμενα δωμάτια, ταβέρνες, καταστήματα λαϊκής τέχνης και λίγα μπαράκια. Τα τοπικά πανηγύρια του Αγ. Γεωργιου, της Παναγιας (15/8) και η γιορτη του Ψαρα το τελευταιο Σαββατο του Ιουνιου προσφέρουν μία μοναδική εμπειρία.

Η Ηρακλειά, το νοτιότερο νησί των Μικρών Ανατολικών Κυκλάδων, πλούσια σε φυσικές ομορφιές, είναι ένας από τους τελευταίους χαμένους παράδεισους στο Αιγαίο. Μακριά από τον θόρυβο του σύγχρονου πολιτισμού, οι λιγοστοί της κάτοικοι ασχολούνται με την αλιεία, την καλλιέργεια της γης και την κτηνοτροφία. Ένας μοναδικός δρόμος συνδέει τους δύο οικισμούς της Ηρακλειάς, τον Άη Γιώργη (το λιμάνι της) και την Παναγιά (Χώρα). Ο δρόμος και τα μονοπάτια που διασχίζουν το νησί, οδηγούν σε μοναδικές παραλίες, στο σπήλαιο του Άη Γιάννη (1 ώρα με τα πόδια από την Χώρα), ένα από τα ομορφότερα στην Ελλάδα ή στα ερείπια του κάστρου του Ηρακλή. Εκτός από τις φυσικές ομορφιές, ο επισκέπτης μπορεί να γευθεί φρέσκο ψάρι και ντόπιους μεζέδες στα καφενεία και τις ταβέρνες του νησιού και να γλεντήσει με λαϊκά όργανα και παραδοσιακούς χορούς στα πανηγύρια του που γίνονται στις 23 Απριλίου και στις 15 Αυγούστου.

Η Σχοινούσα βρίσκεται Β.Α. της Ηρακλειάς και έχει την δική της μοναδική ομορφιά. Οι λιγοστοί της κάτοικοι είναι συγκεντρωμένοι στους δύο οικισμούς του νησιού την Παναγιά (Χώρα) και την Μεσαριά. Το λιμάνι της Σχοινούσας, το Μερσίνι, φημίζεται σαν ένα από τα καλύτερα καταφύγια μικρών σκαφών σε όλο το Αιγαίο και απέχει από την Χώρα1200 μέτρα. Η Σχοινούσα έχει πολλές μικρές παραλίες (περίπου 15) η μία πιο όμορφη από την άλλη. Στις ταβέρνες της Σχοινούσας εκτός από φρέσκο ψάρι θα δοκιμάσετε και τις τοπικές σπεσιαλιτέ, αρνάκι στο φούρνο με ρύζι, μυζηθροπιτάκια, δίπλες, κοπανιστή και ξυνομυζήθρα. Στις 15 Αυγούστου που γιορτάζει η εκκλησία της Παναγίας γίνεται πανηγύρι με νησιώτικη μουσική, φαγητό και κρασί που πολλές φορές κρατάει μέρες.

Η Δονούσσα, βρίσκεται απέναντι από τις ανατολικές ακτές της Νάξου, κάπως πιο απομονωμένη από τις υπόλοιπες Μικρές Κυκλάδες. Yπάρχουν καΐκια που θα σας μεταφέρουν στις υπέροχες παραλίες της.

Λίγα λόγια για τη Νάξο:
Η Νάξος αποτελεί κατά κάποιο τρόπο την "μητρόπολη" των Μικρών Κυκλάδων αφού είναι το μεγαλύτερο νησί της θαλάσσιας περιοχής και συνδέεται μαζί τους με τακτικά δρομολόγια πλοίων. Η Χώρα της Νάξου είναι μία κυκλαδίτικη πολιτεία με σύγχρονες υπηρεσίες (τράπεζες, ταχυδρομείο, κέντρα υγείας, internet cafe κ.λ.π.)
που καλύπτουν όλες τις ανάγκες του ταξιδιώτη χειμώνα - καλοκαίρι. Έχει πλούσιο ανάγλυφο με υπέροχες αμμουδιές, απέραντα λιβάδια και επιβλητικούς ορεινούς όγκους και αξιόλογα μνημεία από όλες τις περιόδους της ιστορίας.

Η Αμοργός, το ανατολικότερο από τα κυκλαδονήσια, έχει την δική του άγρια και επιβλητική ομορφιά. Έχει δύο λιμάνια, τα Κατάπολα και την Αιγιάλη, μικρά, πανέμορφα χωριουδάκια και μοναδικές παραλίες. Αθέατη από την θάλασσα, η Χώρα, η μεσαιωνική πρωτεύουσα της Αμοργού, κτισμένη στο ορεινό εσωτερικό τμήμα του νησιού, είναι ένα από τα ομορφότερα χωριά των Κυκλάδων. Κορυφαίο δείγμα λαϊκής εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής αποτελεί το μοναστήρι της Χοζοβιώτισσας που είναι σφηνωμένο σε κατακόρυφο θεόρατο βράχο, σε ύψος 300 περίπου μέτρων από την θάλασσα.